Strona Zakładu Gramatyki, Semantyki i Pragmatyki Współczesnego Języka Polskiego
Aktualności arrow Aktualności arrow Konwersatoria językoznawcze  
21.09.2018.
Konwersatoria językoznawcze

 


Środowe konwersatorium „Dociekania semantyczne” (tradycyjne "środy semantyczne") odbywają się w semestrze zimowym roku akademickiego 2017/2018 w sali 37, na II piętrze w gmachu Polonistyki, w godz. 11.30-13.00.
W imieniu stałych uczestników "śród semantycznych" zapraszam!

Prof. dr hab. Krystyna Waszakowa

 

sylabus przedmiotu


4 X  Renata Grzegorczykowa, Pojęcie czułości w rozumieniu papieża Franciszka na tle danych językowych

Referat składa się z dwóch części.

W pierwszej próbuję zrekonstruować rozumienie pojęcia ‘czułości’  w wypowiedziach papieża Franciszka, zwłaszcza w adhortacji Amoris laetitia, a więc odtwarzam hipotetyczną idiolektalną definicję projektującą tego pojęcia, które, zdaniem Franciszka, odnosi się do „zapoznanej”, a bardzo ważnej w relacjach międzyludzkich cnoty, będącej uzupełnieniem (doprecyzowaniem) postawy miłości.

W drugiej części analizuję etymologie różnych nazw czułości występujących w przekładach Adhortacji, a więc wł. tenerezza, fr. tendresse, ang. tenderness, niem. Zartlichkeit, ros. nieżnost’. Wszystkie one genetycznie przywołują wyobrażenie delikatności i słabości.  Inaczej jest w polskim wyrazie czułość, który przez związek z czuciem akcentuje wrażliwość na drugiego człowieka i współodczuwanie z nim.

 

 


11 X  Lucyna Bagińska, Elementy językowego obrazu młodopolskich ekfraz inspirowanych malarstwem Arnolda Bocklina. Ogólna koncepcja pracy.

Celem wystąpienia jest  ukazanie rezultatów rekonstrukcji językowego obrazu kobiety na podstawie młodopolskich ekfraz Zofii Gordziałkowskiej, inspirowanych malarstwem Arnolda Böcklina. W postępowaniu badawczym będzie wykorzystana głównie metodologia kognitywna. Sposoby konceptualizacji pojęcia kobieta w analizowanych tekstach kreatywnych zostaną zestawione z jego znaczeniami w języku ogólnym przełomu XIX i XX wieku, aby odkryć potencjał tkwiący w języku, a uruchomiony przez poetkę.

Przywołanie definicji ekfrazy jako formy literackiej, definicji dzieła malarskiego, informacji biograficznych oraz nakreślenie kontekstu estetyczno-filozoficznego przełomu XIX/XX wieku  złoży się na część teoretyczną referatu.

 

  

18 X  Dr hab. Agnieszka Mikołajczuk, DUMA jako kompleks pojęciowy w języku polskim - od badań leksykograficznych do analizy dyskursu (wybrane zagadnienia)

Celem prezentowanych badań była rekonstrukcja pojęcia DUMA w języku polskim. Obejmowały one semantyczną analizę danych słownikowych (pochodzących z ISJP, USJP i WSJP*) oraz wybranych tekstów dotyczących DUMY a publikowanych w ciągu ostatnich 10 lat w popularnych dziennikach (np. „Gazeta Wyborcza”, „Rzeczpospolita”).

Słowniki rejestrują bogatą listę słów i kolokacji odnoszących się do różnych aspektów pojęcia DUMA w polszczyźnie: podmiotu przeżyć, ich sprawcy, typowych przyczyn i źródeł, sędziego i opiniotwórczej publiczności, obiektu porównań, typowych objawów i zachowań ekspresywnych,  systemu wartości i wartościowania. Analiza tych danych pozwala na rekonstrukcję kilku modeli poznawczych DUMY widocznych w polszczyźnie.

Ponieważ słowniki pokazują pewną potencję językową, w różnym stopniu aktualizującą się w wypowiedziach tworzonych w obrębie różnych dyskursów, i ujawniają wiedzę, która może być zróżnicowana zależnie od historycznych i społecznych uwarunkowań, warto badać także współczesne teksty i widoczne w nich sposoby opisywania interesujących nas zjawisk właściwe konkretnym nadawcom, reprezentującym różne grupy społeczne, światopoglądy, pokolenia itp.  Dlatego reportaże, wywiady, felietony i inne artykuły podobnego rodzaju wydają się stanowić cenny materiał takich badań. Kognitywna analiza semantyczna tego typu tekstów odnoszących się do DUMY pozwala na rekonstrukcję tekstowych obrazów dumy zarejestrowanych w wypowiedziach prasowych i porównanie ich z obrazem leksykograficznym, który wyłania się z badań obejmujących wybrane słowniki.

*Skróty

ISJP: Inny słownik języka polskiego, red. M. Bańko, Warszawa 2000.

USJP: Uniwersalny słownik języka polskiego, red. S. Dubisz, Warszawa 2003.

WSJP: Wielki słownik języka polskiego, red. P. Żmigrodzki, Kraków 2007- [http://wsjp.pl].

 


25 X i 8 XI Dagmara Banasiak, Pragmatyczne i kognitywne aspekty komunikacji humorystycznej. Właściwości semantyczne i pragmatyczne czasowników nazywających akt wyśmiania kogoś lub czegoś

 

Pierwsza część referatu ma charakter teoretyczny i przedstawia najważniejsze założenia dotyczące badań nad komunikacją humorystyczną. Odnosi się m.in. do zastosowania teorii relewancji (por. Sperber i Wilson 1986, 2011) w dekodowaniu żartów słownych oraz opartego na niej modelu komunikacji humorystycznej (por. Yus 2016), wykorzystującego także kognitywne pojęcia skryptu, ramy, stereotypu, dyskursu.

Na tym tle druga część referatu ukazuje relacje między sytuacją humorystyczną a użyciem czasowników nazywających akt wyśmiania kogoś lub czegoś (wyśmiać kogoś, coś, wyśmiewać kogoś, coś, wyśmiać się z kogoś, czegoś, wyśmiewać się z kogoś, czegoś). Na podstawie analizy kilku przykładów zaczerpniętych z różnego typu dyskursu (m.in. młodzieżowego, publicystycznego, tabloidów) autorka pokazuje duże uwikłanie kontekstowe, społeczne i dyskursywne badanych jednostek oraz ich potencjał aksjologiczny.

 

Literatura:

Grabias S. (1994), Język w zachowaniach społecznych, Lublin.

Mioduszewska, E.  (2006), „Teoria relewancji" [w:] Metodologie językoznawstwa, red. P. Stelmaszczyk, Łódź, s. 155-174.

Sperber, D., Wilson, D. (1986), Relevance: communication and cognition, Oxford.

Sperber, D., Wilson D. (2011), Relewancja. Komunikacja i poznanie, przeł. M. Charzyńska-Wójcik, M. Jodłowiec, M. Majewska, Kraków.

Yus F. (2016), Humour and Relevance. Amsterdam, Philadelphia.

Żygulski K. (1976), Wspólnota śmiechu. Studium socjologiczne komizmu, Warszawa.

 


15 XI Aleksandra WilkosProblemy z terminologią aspektów związanych z wielokrotnością

Referat ma na celu omówienie problematyki pojęcia aspekt i aktionsart, m.in. pokazanie, jak te pojęcia ewoluowały (por. Comrie 1976, Bybee & Dahl  1989 ) oraz jak wielokrotność jest wyrażana w języku portugalskim (por. Cunha 2015, Jabłonka 2015, Perlin 1988, Comrie 1976). W drugiej części wystąpienia zostanie zaprezentowane porównanie obu pojęć z odpowiednimi w języku polskim. Na koniec referentka zaproponuje użycie terminologii R. Langackera jako porządkującej aspektowość (na podstawie rozdziału “Introduction to cognitive grammar”, por. Langacker 1986) w celu sprawdzenia, co w tej perspektywie uzyskujemy.
 
Literatura:
Bybee, J & Dahl, O. The creation of tense and aspect systems..., 1989 w:
https://pl.scribd.com/document/353407677/By-Bee-Dahl-1989-Tense-Aspect-Systems
Comrie B., Aspect: An introduction, Cambridge1976
Cunha C & Cintra L., Nova Gramatica do Portugues Contemporaneo, Lizbona 2015.
Dahl, O. Tense and aspect systems, Nowy Jork 1985.
Jabłonka, E. Sistema temporal do verbo português, Lublin 2014.
Langacker, R. Cognitive Grammar: An Introduction, San Diego 1986.
Perlin, J. Gramatyka języka portugalskiego, Warszawa 1988.


22 XI dr Anna Pięcińska, W jaki sposób pragmatyczny wymiar wypowiedzi może być obserwowany na obrazach

 Celem wystąpienia jest dokonanie analizy obrazów reprezentujących temat ikonograficzny Zwiastowania Marii Pannie za pomocą narzędzi pragmalingwistycznych. Podstawą tekstową dla tych obrazów jest fragment Ewangelii św. Łukasza, w którym da się wyodrębnić sekwencję 6 aktów mowy - nadawcą czterech spośród nich jest Archanioł Gabriel, dwóch zaś Maria. Na wybranych redakcjach tematu Zwiastowania pokażę, które akty mowy zostały przedstawione na obrazach i na jakiej podstawie można o tym wnioskować. W sposób szczegółowy poddam badaniu Zwiastowania Petera Paula Rubensa. Analiza pragmalingwistyczna zostanie skorelowana z opisem stricte plastycznych środków wyrazu, które sprawiają, że choć mamy do czynienia z transpozycją tekstu na obraz, to tenże obraz pozostaje autonomiczną wypowiedzią artysty, a nie wyłącznie "malowaną literaturą" wtórną wobec swej tekstowej podstawy.  

 


29 XI 2017 dr Marta Chojnacka-Kuraś, Kiedy WALKA staje się PODRÓŻĄ. O przeobrażeniach metafor w związku z rodzajem lub fazą choroby (na podstawie wybranych przykładów z dyskursu medycznego)

 Przedmiotem wystąpienia jest refleksja nad dwiema metaforami konceptualnymi, które zdają się dominować w dyskursie dotyczącym zdrowia i choroby (zwłaszcza choroby nowotworowej) oraz relacji człowieka i choroby. Są to: metafora WALKI Z CHOROBĄ oraz metafora ukazująca chorowanie jako PODRÓŻ. W referacie nawiązuję do problematyki komunikacji medycznej i w tym kontekście chciałabym rozwinąć następującą tezę: metafora WALKI Z CHOROBĄ wydaje się skuteczna w odniesieniu do niektórych typów chorób oraz na pewnym etapie chorowania. Są jednak takie choroby i takie momenty w chorowaniu, które nie pasują do tej konceptualizacji. Odniesieniem poznawczym, pokazującym optymalną postawę wobec choroby, staje się PODRÓŻ. Metodologicznie referat osadzony jest w lingwistyce kognitywnej. Przyjmuję założenie, że w języku zawarty jest sposób postrzegania świata (m.in. choroby i chorowania) przez daną społeczność językowo-kulturową, a poprzez analizę tego, jak się o czymś mówi, można dotrzeć do sposobów konceptualizacji danego zjawiska. Odwołuję się do koncepcji metafory pojęciowej G. Lakoffa i M. Johnsona (1980) oraz do metody badania metafor w dyskursie, zaproponowanej przez O. Jäkela. Punktem odniesienia są eseje Susan Sontag (1978, 1988) o chorobie i metaforze. Przykładowe teksty poddane analizie zaczerpnięte są z Internetu (z NKJP oraz portali o tematyce medycznej) oraz z opublikowanych rozmów z ks. Janem Kaczkowskim (2017).

Literatura:

Jabłońska K., Kaczkowski J., 2017, Żyć aż do końca. Instrukcja obsługi choroby, Warszawa.

Jäkel O., 2003, Metafory w abstrakcyjnych domenach dyskursu. Kognitywno-lingwistyczna analiza metaforycznych modeli aktywności umysłowej, gospodarki i nauki, tłum. M. Banaś, B. Drąg, Kraków.

Lakoff G., Johnson M., 2010 (1980), Metafory w naszym życiu, tłum. T.P. Krzeszowski,  Warszawa.

Sontag S., 2016 (1978, 1988), Choroba jako metafora. AIDS i jego metafory, tłum. J. Anders, Kraków.

Zawisławska M., 2011, Metafora w języku nauki, Warszawa.

 


6 XII 2017, dr Agnieszka Mierzwińska-Hajnos, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Słowa, obrazy, muzyka i więcej… O multimodalnym charakterze amalgamatów pojęciowych

 

Celem niniejszego wystąpienia jest dyskusja nad procesem zwanym integracją multimodalną (ang. multimodal integration, por. Allwood 2014: 24), na przykładzie analizy materiału werbalno-wizulanego, odnoszącego się do kampanii przed wyborami parlamentarnymi w Polsce jesienią 2015 roku oraz analizy dwunastominutowego segmentu pochodzącego z Disneyowskiej Fantazji z 2006 roku, ze szczególnym uwzględnieniem dwóch  współistniejących modalności, słuchowej i wizualnej. Przyjmując za Kressem, iż multimodalność to „normalny stan ludzkiej komunikacji” ( ang. the normal state of human communication, Kress 2010: 1), należy przyjąć, iż dynamiczny proces stapiania pojęć ma również charakter multimodalny. Szerzej opisuje to zjawisko Allwood, posługując się terminem integracja multimodalna. W opinii tego jezykoznawcy, integracja multimodalna to proces, w którym obserwujemy konstruowanie znaczenia przy współudziale różnych modalności, zarówno tych o charakterze stricte sensorycznym (modalność werbalna, wizualna, słuchowa, czy dotykowa), jak i powiązanych z nimi innych ‘kanałów komunikacyjnych’ (np. temperatura, ruch, kolor, kształt, itp. (por. Allwood 2014, także Kraśnicka-Wilk i Gembalczyk 2017). Szczególną rolę pełnią także nadawca i odbiorca komunikatu, będący stronami odpowiedzialnymi za współkonstruowanie (ang. co-construction, por. Allwood 2014) złożonej semantycznie treści końcowej, określanej jako amalgamat pojęciowy (ang. conceptual blend, por. Fauconnier i Turner 2002). Aby szerzej zbadać i wyjaśnić złożony mechanizm integracji multimodalnej, Autorka dokonuje analizy wybranego przez siebie materiału stosując zrewidowany model integracji pojęciowej autorstwa Line Brandt i Per Aage Brandta (2005), bedący uzupełnieniem i rozszerzeniem znanego wcześniej w literaturze przedmiotu czteroprzestrzennego modelu Gillesa Fauconniera i Marka Turnera (2002).

SŁOWA-KLUCZE: multimodalność, integracja pojęciowa, integracja multimodalna, dynamiczność, semantyka kognitywna, model Fauconniera i Turnera, model Brandtów

LITERATURA

Allwood, J. 2014. A Framework for Studying Human Multimodal Communication. W: Coverbal Synchrony in Human-Machine Interaction, New York-London: CRC Press, s. 17-39.

Brandt, L. i P. A. Brandt. 2005. Making sense of a blend: A cognitive-semiotic approach to metaphor. Annual Review of Cognitive Linguistics 3. Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, s. 216-149.

Fauconnier, G. i M. Turner. 2002. The Way We Think: Conceptual Blending and the Mind’s Hidden Complexities. New York: Basic Books.

Kraśnicka-Wilk, I. i S. Gembalczyk. 2017. Multimodalne TAK. (referat wygłoszony na     konferencji PTJK 2017 w Rzeszowie).

Kress, G. 2010: Multimodality: A Social Semiotic Approach to Contemporary Communication. London: Routledge.


13 XII 2017,  mgr Małgorzata Parys, Wiersze Dobrego zdrowia rządzenie w kalendarzach astrologiczno-prognostykarskich z I połowy XVIII w. – styl i obrazowanie

     Przedmiotem mojego wystąpienia będzie analiza stylistyczna historycznego gatunku – wierszy Dobrego zdrowia rządzenie zamieszczonych w Kalendarzu Jatrologisty i Filoartysty na rok 1725. Jako narzędzie interpretacji przyjęto za E. Tabakowską (2001: 48-52) kognitywny model analizy tekstu pozwalający na łączne rozpatrywanie wymiarów obrazowania, stylu i znaczenia oraz kontekstu kulturowego.

     Problemem badawczym okazała się interpretacja środków stylistycznych jako wykładników konceptualizacji. Niektóre fakty przemawiają za tym, że rekonstrukcja obrazów „prac miesięcznych” zaprezentowanych w osiemnastowiecznych wierszach Dobrego zdrowia rządzenie opiera się na integracji pojęciowej. Za przedstawieniami prac miesięcznych kryją się wizerunki gwiazdozbiorów, mające źródło w średniowiecznych rękopisach i kalendarzach. Z drugiej strony, wątki, pochodzące z mikrokosmosu i z makrokosmosu, połączone ideologią astralną, w ciągu kilku wieków uległy zintegrowaniu i przetworzeniu. W osiemnastowiecznych wierszach nazwy miesięcy, znaki zodiaku i prace miesięczne tworzą złożoną strukturę całościową, współwystępują w jednej ramie, zatem jednym ze sposobów konstruowania treści byłaby metonimia.

 

Literatura:

Lakoff G. (1987/ 2011). Kobiety, ogień i rzeczy niebezpieczne. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS.

Langacker R. (2005). Wykłady z gramatyki kognitywnej. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Libura A. (2007). Amalgamaty kognitywne. Powstanie i rozwój koncepcji integracji pojęciowej. W: Libura A. (red.). Amalgamaty kognitywne w sztuce (11-66). Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS.

Śnieżyńska-Stolot E. (1994). Ikonografia znaków zodiaku i gwiazdozbiorów w średniowieczu, Kraków: Wydawnictwo i Drukarnia „Secesja”.

Tabakowska E. (2001). Językoznawstwo kognitywne a poetyka przekładu, Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS.

Wąsowicz H. (1995). Kalendarz ksiąg liturgicznych Krakowa do połowy 16. wieku. Studium chronologiczno-typologiczne, Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.


20 XII 2017, prof. Krystyna Waszakowa, Akt słowotwórczy jako specyficzny sposób działania nadawcy i odbiorcy

     W moim referacie na wybranym przykładzie omówię funkcje jednostki  słowotwórczej jako realizującej określone cele komunikacyjne nadawcy w działaniu mownym (w zdarzeniu użycia językowego – por. (Langacker 2009), do którego włączany jest również odbiorca. Mówiący zakłada, że interlokutor właściwie zinterpretuje użytą w określonej sytuacji (kontekście) strukturę słowotwórczą, jej znaczenie i wyrażone za pomocą tego środka intencje nadawcy. Wyrażenie akt słowotwórczy przywołuje ogląd zjawisk słowotwórczych w dynamice.

Słowa kluczowe: język polski, słowotwórstwo, słowotwórstwo kognitywno-komunikacyjne, kontekst, punkt widzenia, perspektywizacja, wartościowanie 

Literatura

Kubriakowa 2004: Kубрякова E.C., 2004, Язык и знание, Mocква,  Языки славянскoй культуры.

Langacker Ronald, 2005, Wykłady z gramatyki kognitywnej, red. H. Kardela, P. Łozowski, Lublin.

Langacker R.W., 2009, Gramatyka kognitywna. Wprowadzenie. Kraków, Universitas.

Tabakowska E., 2002, Nowe myślenie paradygmatyczne w językoznawstwie: znaczenie jest kontekstem, [w:] Konteksty kulturowe w dyskursie edukacyjnym, Kraków, 37–48.


10 I  2018 dr Paulina Nalewajko, Cepcja jako narzędzie analizy literackiego obrazu doświadczenia zmysłowego

Triada percepcja – koncepcja – ekspresja nazywana jest „podstawową ścieżką (każdego) procesu twórczego” (Nathan, 2009, tłum. Elżbiety Tabakowskiej). Trudności w wytyczeniu granic między percepcją a koncepcją doprowadziły do sformułowania przez Stephena Palmera i Eleanor Rosch propozycji terminologicznej -cepcji (ang. -ception). Idea ta została rozwinięta przez Leonarda Talmy’ego w artykule Fictive Motion in Language and -Ception (1996). -Cepcja jest zjawiskiem skalarnym z wyróżnionymi przez Talmy’ego trzynastoma parametrami (takimi jak namacalność, klarowność, ostensja, umiejscowienie), których „najwyższa wartość przypada na obszar bliższy centrum domeny percepcji, a wartość najniższa – na obszar bliższy centrum domeny konceptualizacji” (Tabakowska 2011: 202).

W ramach mojego referatu zastosuję parametry -cepcji do analizy argumentów czasowników percepcji zmysłowej używanych przez Gabriela Garcíę Márqueza w jego opowiadaniach. Kolumbijski autor nakreślił w nich skomplikowany, niejednoznaczny, synestezyjny obraz doświadczenia zmysłowego, co czyni ten materiał szczególnie predestynowanym do zaaplikowania idei fuzji percepcji i koncepcji. Opowiadania te zostały już przeze mnie poddane badaniom przy użyciu teorii integracji pojęciowej Fauconniera i Turnera oraz wybranych wymiarów obrazowania Langackera.

Celem badania jest zweryfikowanie przydatności -cepcji i jej parametrów jako narzędzia analizy literackiego obrazu doświadczenia zmysłowego oraz zestawienie wyników tej analizy z uzyskanymi wcześniej przy użyciu innych narzędzi.

 


17 I 2018  mgr Dagmara Banasiak, Pragmatyczne i kognitywne aspekty komunikacji humorystycznej. Właściwości semantyczne i pragmatyczne czasowników nazywających akt wyśmiania kogoś lub czegoś – część II referatu wygłoszonego 25 X i 8 XI 2017.

 


24 I 2018  dr Marta Falkowska, ‘Empatia’ wśród pojęć pokrewnych. W poszukiwaniu wyróżników semantycznych

Referat stanowi kolejny krok w drodze do rekonstrukcji składu i zakresu pola leksykalnego nazw powiązanych z rzeczownikiem empatia. Przedmiotem analizy semantycznej są wybrane rzeczowniki: stosunkowo niedawno zaadaptowane do polszczyzny słowo empatia w zestawieniu z wcześniej obecnymi w badanym polu jednostkami: współodczuwanie, miłosierdzie i litość. Podstawową kwestią, którą chciałabym poruszyć, jest to, jakie potrzeby nominacyjne i poznawcze użytkowników języka zaspokajane są dzięki pojawieniu się w polszczyźnie rzeczownika empatia, będącego jedną z jednostek leksykalnych werbalizujących pojęcie ‘empatia’.

Słowa kluczowe: semantyka leksykalna, pole leksykalno-semantyczne, empatia, współodczuwanie, miłosierdzie, litość

 

 

 

 

 

 
Webdesign by Webmedie.dk Webdesign by Webmedie.dk