Strona Zakładu Gramatyki, Semantyki i Pragmatyki Współczesnego Języka Polskiego
Aktualności arrow Aktualności arrow Konwersatoria językoznawcze  
21.09.2017.
Konwersatoria językoznawcze

 


Środowe konwersatorium „Dociekania semantyczne” (tradycyjne "środy semantyczne") odbywają się w semestrze zimowym roku akademickiego 2016/2017 w sali 37, na II piętrze w gmachu Polonistyki, w godz. 11.30-13.00.
W imieniu stałych uczestników "śród semantycznych" zapraszam!

Prof. dr hab. Krystyna Waszakowa

 

sylabus przedmiotu


5 X i 12 X 2016 dr Marta Falkowska

Empatia, humanitaryzm i puste gadanie. O funkcjonowaniu rzeczownika empatia we współczesnym polskim dyskursie publicznym

Referat prezentuje wyniki analizy kontekstów, w których w latach 2014-2016 pojawiał się w polskim dyskursie publicznym rzeczownik empatia. Autorka skupia się na badaniu kolokacji centralnego rzeczownika oraz kolekcji, w które on wchodzi. Celem nadrzędnym jest ustalenie, jakiego rodzaju wartościowanie przypisywane jest dyskursywnie empatii. Rzeczownik ten, choć w najnowszych słownikach ogólnych polszczyzny wciąż bywa opisywany jako termin psychologiczny, zadomowił się już w polszczyźnie ogólnej, a jego funkcjonowanie w dyskursie jest ściśle związane z przyjmowanym przez odbiorcę punktem widzenia.

Słowa kluczowe: semantyka leksykalna, tekst, dyskurs, wartościowanie, punkt widzenia, empatia

 

 


19 X i 26 X 2016 mgr Dorota Kostrzewa

 

Rama interpretacyjna pojęcia 'życie ludzkie' we współczesnej polszczyźnie

Analiza materiału korpusowego z użyciem rzeczownika życie, czasownika żyć, a także leksemów z nimi związanych – wykazała, że pojęcie 'życie ludzkie' zawężone do biologicznego aspektu tworzy jedną ramę interpretacyjną, składającą się z wielu pozostających ze sobą w relacji komponentów znaczeniowych. W referacie podejmuję wstępną próbę wydobycia niniejszych składników treściowych, a także zrekonstruowania prototypowego scenariusza życia ludzkiego zapisanego w języku.

 

 


9 XI 2016 dr hab. Agnieszka Mikołajczuk

Czy duma to przeżycie odświętne? Z badań nad konceptualizacją dumy (ang. pride) w polszczyźnie

Streszczenie

Referat ma służyć prezentacji wyników badań semantycznych nad rozumieniem przeżyć objętych zakresem ogólnego pojęcia DUMY / PRIDE utrwalonym w języku polskim pod określeniami: duma (pride), dumny (proud) i ich synonimami (także z odwołaniami do badań odnoszących się do innych języków, zwłaszcza angielskiego). Analiza mieści się w nurcie lingwistyki kognitywnej. Podstawę materiałową stanowią wybrane opracowania leksykograficzne oraz korpus językowy tekstów współczesnej polszczyzny. Zbadanie tego materiału będzie prowadzić do odpowiedzi na pytania, jakie sytuacje życiowe – odświętne lub codzienne – i jakie właściwości podmiotów przeżyć są modelowo łączone z przeżyciami w rodzaju dumy (w opisach leksykograficznych i w tekstach współczesnej polszczyzny) oraz jakie aspekty okazują się ważne dla rozumienia analizowanego pojęcia DUMY w polszczyźnie (na tle innych języków).

Słowa kluczowe: semantyka kognitywna, język emocji, duma

 


16 XI i 23 XI 2016 dr Magdalena Majdak

Wokół definicji znaczenia ‘głos’

W referacie przedstawione zostaną wyniki analiz definicji jednostki leksykalnej głos. Podstawę badań stanowią artykuły hasłowe pochodzące z największych słowników języka polskiego - dawnych i współczesnych. Rozpatrzone zostaną propozycje podziałów znaczeniowych, sposób budowania objaśnień oraz przykłady użycia. Celem prezentacji jest uporządkowanie sugestii leksykograficznych oraz próba uchwycenia istoty znaczenia omawianej jednostki.

 


30 XI 2016 dr Przemysław Wilk

O potencjale semantycznym jednostek leksykalnych Europe i EU w dyskursie prasowym

Referat prezentuje dotychczasowe wyniki badań autora nad potencjałem semantycznym jednostek leksykalnych Europe oraz EU. Wykorzystując metodologię semantyki kognitywnej, w szczególności teorii LCCM (Lexical Concepts Cognitive Models), zwanej również semantyką dostępu (ang. access semantics) (por. Evans, 2009; 2013), prelegent wykazuje, iż jednostki leksykalne Europe  oraz EU są jednostkami wysoce polisemicznymi, przez co charakteryzują się (zwłaszcza ta pierwsza) dużym potencjałem semantycznym. Referat skupia się w szczególności na trzech rodzajach polisemii, tj. leksykalnej, pojęciowej (ang. conceptual) oraz interleksykalnej (ang. inter-lexical) (por. Evans, 2015). Materiał badawczy poddany analizie stanowi korpus artykułów prasowych (około 930000 słów) pozyskanych z dziennika Guardian pomiędzy 2004 a 2009 rokiem włącznie. Jednostka leksykalna Europe występuje w korpusie 4234 razy, a jednostka leksykalna EU – 9674 razy.            

Bibliografia

Evans, V. (2009). How words mean: Lexical concepts, cognitive models, and meaning construction. Oxford: Oxford University Press.

Evans, V. (2013). Language and time: A cognitive linguistics approach. Cambridge: Cambridge University Press.

Evans, V. (2015). A unified account of polysemy within LCCM Theory. Lingua, 157, 100-123.

 


7 XII 2016 dr Agnieszka Mierzwińska-Hajnos (UMCS)

Teoria integracji pojęciowej: problemy, perspektywy i zastosowanie w badaniu współczesnego języka

Teoria integracji pojęciowej, zwana także teorią amalgamatów pojęciowych autorstwa Gillesa Fauconniera i Marka Turnera (ang. Conceptual Blending Theory/ Conceptual Integration Theory, por. Fauconnier i Turner 1998, Fauconnier i Turner 2002), jest jednym z najnowszych nurtów, jakie wyłoniły się w językoznawstwie kognitywnym w ostatnich latach i stanowi istotny wkład w badania nad semantyką kognitywną. Kluczowym pojęciem staje się tutaj dynamiczny proces stapiania pojęć, uważany przez autorów ww. teorii za podstawową operację mentalną, która pojawia się nawet w najprostszym sposobie myślenia, jednocześnie angażując naszą twórczą wyobraźnię. Pomimo faktu, iż teoria integracji pojęciowej jak i czteroprzestrzenny model integracji zaproponowany przez Fauconniera i Turnera spotkały się z pozytywnym odbiorem w kręgach językoznawczych, nie pozostały one jednak przyjęte bezkrytycznie (por. Coulson and Oakley 2000, Bache 2005, Libura 2010, Li i in. 2012). Pozytywną stroną krytycznego podejścia do klasycznego modelu integracji pojęciowej stały się próby jego adaptacji i rewizji. Jedną z najbardziej interesujących propozycji jest sześcioprzestrzenny model Brandtów (por. Brandt i Brandt 2005, P.A. Brandt 2005), w opisie którego jego autorzy, duńscy językoznawcy, Line Brandt i Per Aage Brandt, wzbogacili model m. in. o istotną przestrzeń semiotyczną, oraz dokonali rewizji samej przestrzeni amalgamatu, wskazując na jego dwuetapowość.

Zarówno podstawowy model integracji pojęciowej Fauconniera i Turnera, jak i zrewidowany model Brandtów mogą okazać się niezwykle pomocnym narzędziem w badaniu współczesnego języka, zwłaszcza tam, gdzie dotykamy jego ulotnej natury. Dzieje się tak w przypadku twórczego języka reklamy czy polityki, gdzie integracja pojęciowa dokonuje się na poziomie wizualnym, werbalnym, bądź  też na poziomie wizualno-werbalnym, ukazując tym samym aspekt multimodalności w obu tych dyskursach.

Celem niniejszego wystąpienia jest zaprezentowanie praktycznego zastosowania obu tych modeli w analizie języka reklamy i polityki.

SŁOWA-KLUCZE: integracja pojęciowa, przestrzenie mentalne, dynamiczność, semantyka kognitywna, model Fauconniera i Turnera , model Brandtów

LITERATURA:

Brandt, Line, and Per Aage Brandt. 2005. Making sense of a blend: A cognitive-semiotic approach to metaphor. Annual Review of Cognitive Linguistics 3: 216-149. Philadelphia: John Benjamins Publishing Company

Coulson, S. and T. Oakley. 2000. Blending basics. Cognitive Linguistics 11(3/4): 175-196.

Fauconnier, G. and M. Turner. 2002. The Way We Think: Conceptual Blending and the Mind’s Hidden Complexities. New York: Basic Books.

Libura, A. 2010. Teoria przestrzeni mentalnych i integracji poje̜ciowej: struktura modelu i jego funkcjonalność. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

 


14 XII i 21 XII 2016 mgr Dagmara Banasiak

Od radosnej ekspresji do werbalnej agresji. Od znaczeń czasowników  śmiać się i wyśmiać (kogoś, coś) do ogólnego pojęcia ‘śmiech’.

 

Autorka podejmuje próbę wyznaczenia formalnej granicy między dwoma głównymi znaczeniami leksemu śmiać się, notowanymi we współczesnych słownikach polszczyzny ogólnej: dosłownym (obejmującym wokalną i mimiczną ekspresję subiektu) i metaforycznym, związanym z negatywną oceną subiektu wobec obiektu. Ustalenia składniowe prowadzą w dalszej części referatu do analizy znaczeń czasowników związanych z drwieniem z kogoś, czegoś. Celem wystąpienia jest refleksja nad zakresem ogólnego pojęcia ‘śmiech’. Jej wstępny etap stanowi przyjrzenie się strukturze semantycznej i syntaktycznej wybranych  czasowników, w tym zwłaszcza  śmiać się i wyśmiać (kogoś, coś) w nawiązaniu  do teorii aktów mowy J. L. Austina. Materiał kontekstowy został zaczerpnięty z NKJP i wyszukiwarki internetowej „Google”.

 


11 I 2017 dr Anna Pięcińska

Barwy żeglugi. Kolory w tekstach polskich szant.

Interesuje mnie zagadnienie obecności w tekstach szant leksemów nazywających kolory oraz fraz, które choć nie zawierają wprost wyrażonych nazw barw, także opisują zjawiska kolorystyczne. Ciekawi mnie, jakie barwy pojawiają się w szantach najczęściej i jakie obiekty określają. Podstawę analizy stanowi zbiór  ponad 1500 polskich szant - będących zarówno oryginalnymi tekstami, jak i tłumaczeniami z języków obcych. Słowo „szanta" odnoszę tutaj do każdej pieśni i piosenki żeglarskiej, nie czyniąc rozróżnienia na szanty klasyczne i tzw. pieśni kubryku, choć o owym podziale niewątpliwie wspomnę we wstępie do właściwych analiz.




18.01.2017 mgr Lucyna Bagińska

Językowy obraz śmierci w młodopolskich ekfrazach Zofii Gordziałkowskiej, inspirowanych malarstwem Arnolda Böcklina

Celem referatu jest przedstawienie rezultatów rekonstrukcji językowego obrazu motywu śmierci jako elementu świata przedstawionego ekfraz Zofii Gordziałkowskiej, a następnie  zestawienie ich z   objaśnieniami leksemu  ŚMIERĆ w języku ogólnym.  Na początku rozważań  zaprezentuję definicję terminów: ekfraza, dzieło malarskie (ten drugi za Ingardenem i hermeneutykami, m.in. G. Boehmem wraz z niezbędnymi informacjami na temat kontekstu estetyczno-filozoficznego przełomu XIX/XX w., jak również wybranych wątków z życia obojga artystów (istotnych z perspektywy prowadzonych badań). Językowy obraz śmierci zostanie odtworzony na podstawie materiału, wyekscerpowanego z tomu liczącego 50 wierszy, spośród których w 25 pojawia się  materiał językowy tematycznie odnoszący się do śmierci. Jego bogactwo ma związek z biografią malarza, szczególnie naznaczoną tym doświadczeniem egzystencjalnym. W analizie zebranego materiału językowego wykorzystuję   pojęcia z zakresu językoznawstwa kognitywnego, m.in. takie jak rama semantyczna, metafora pojęciowa, amalgamat. Ich zastosowanie pozwoli – jak sądzę – opisać nie tylko konceptualizację pojęcia ‘śmierć’ w indywidualnej twórczości, ale też wskazać na cechy ogólniejsze, m.in. dotyczące języka poetyckiego wraz z takimi odczytaniami poezji, które przy zastosowaniu tradycyjnej poetyki umknęłyby uwadze badacza.

 


25 I 2017 mgr Ewelina Pędzich

Problemy z opisem kategorii pojęciowej ROBAK – do jakiego typu kategorii należy i na którym poziomie kategoryzacji się znajduje?

Przedmiotem mojego wystąpienia jest kategoria pojęciowa ROBAK. Rozpatruję ją w kontekście teorii prototypów, w tym szczególnie w ramach 1) teorii poziomu podstawowego oraz 2) podziału na typy kategorii zaproponowanego przez prof. Annę Wierzbicką (Język – Umysł – Kultura, 1999). Kategoria pojęciowa ROBAK rozważana w świetle wspomnianych koncepcji okazuje się kategorią nietypową, ponieważ wymyka się zarówno ustalonym do tej pory klasyfikacjom, jak i opisowi za pomocą narzędzi oferowanych przez teorię prototypów.

Referat składa się z dwóch części. W pierwszej przedstawię w skrócie 1) założenia teorii poziomu podstawowego (w ujęciu wybranych badaczy) oraz 2) wyróżnione przez A. Wierzbicką typy kategorii wraz z ich krótkimi charakterystykami. W drugiej części odniosę te spostrzeżenia do kategorii ROBAK. Na koniec wystąpienia planuję wspólną ze słuchaczami refleksję nad innymi kategoriami pojęciowymi wykazującymi cechy podobne do kategorii ROBAK.

 

 

 

 

 

 
Webdesign by Webmedie.dk Webdesign by Webmedie.dk