Strona Zakładu Gramatyki, Semantyki i Pragmatyki Współczesnego Języka Polskiego
Aktualności  
22.11.2017.
Aktualności
Konwersatoria językoznawcze

 


Środowe konwersatorium „Dociekania semantyczne” (tradycyjne "środy semantyczne") odbywają się w semestrze zimowym roku akademickiego 2017/2018 w sali 37, na II piętrze w gmachu Polonistyki, w godz. 11.30-13.00.
W imieniu stałych uczestników "śród semantycznych" zapraszam!

Prof. dr hab. Krystyna Waszakowa

 

sylabus przedmiotu


4 X  Renata Grzegorczykowa, Pojęcie czułości w rozumieniu papieża Franciszka na tle danych językowych

Referat składa się z dwóch części.

W pierwszej próbuję zrekonstruować rozumienie pojęcia ‘czułości’  w wypowiedziach papieża Franciszka, zwłaszcza w adhortacji Amoris laetitia, a więc odtwarzam hipotetyczną idiolektalną definicję projektującą tego pojęcia, które, zdaniem Franciszka, odnosi się do „zapoznanej”, a bardzo ważnej w relacjach międzyludzkich cnoty, będącej uzupełnieniem (doprecyzowaniem) postawy miłości.

W drugiej części analizuję etymologie różnych nazw czułości występujących w przekładach Adhortacji, a więc wł. tenerezza, fr. tendresse, ang. tenderness, niem. Zartlichkeit, ros. nieżnost’. Wszystkie one genetycznie przywołują wyobrażenie delikatności i słabości.  Inaczej jest w polskim wyrazie czułość, który przez związek z czuciem akcentuje wrażliwość na drugiego człowieka i współodczuwanie z nim.

 

 


11 X  Lucyna Bagińska, Elementy językowego obrazu młodopolskich ekfraz inspirowanych malarstwem Arnolda Bocklina. Ogólna koncepcja pracy.

Celem wystąpienia jest  ukazanie rezultatów rekonstrukcji językowego obrazu kobiety na podstawie młodopolskich ekfraz Zofii Gordziałkowskiej, inspirowanych malarstwem Arnolda Böcklina. W postępowaniu badawczym będzie wykorzystana głównie metodologia kognitywna. Sposoby konceptualizacji pojęcia kobieta w analizowanych tekstach kreatywnych zostaną zestawione z jego znaczeniami w języku ogólnym przełomu XIX i XX wieku, aby odkryć potencjał tkwiący w języku, a uruchomiony przez poetkę.

Przywołanie definicji ekfrazy jako formy literackiej, definicji dzieła malarskiego, informacji biograficznych oraz nakreślenie kontekstu estetyczno-filozoficznego przełomu XIX/XX wieku  złoży się na część teoretyczną referatu.

 

  

18 X  Dr hab. Agnieszka Mikołajczuk, DUMA jako kompleks pojęciowy w języku polskim - od badań leksykograficznych do analizy dyskursu (wybrane zagadnienia)

Celem prezentowanych badań była rekonstrukcja pojęcia DUMA w języku polskim. Obejmowały one semantyczną analizę danych słownikowych (pochodzących z ISJP, USJP i WSJP*) oraz wybranych tekstów dotyczących DUMY a publikowanych w ciągu ostatnich 10 lat w popularnych dziennikach (np. „Gazeta Wyborcza”, „Rzeczpospolita”).

Słowniki rejestrują bogatą listę słów i kolokacji odnoszących się do różnych aspektów pojęcia DUMA w polszczyźnie: podmiotu przeżyć, ich sprawcy, typowych przyczyn i źródeł, sędziego i opiniotwórczej publiczności, obiektu porównań, typowych objawów i zachowań ekspresywnych,  systemu wartości i wartościowania. Analiza tych danych pozwala na rekonstrukcję kilku modeli poznawczych DUMY widocznych w polszczyźnie.

Ponieważ słowniki pokazują pewną potencję językową, w różnym stopniu aktualizującą się w wypowiedziach tworzonych w obrębie różnych dyskursów, i ujawniają wiedzę, która może być zróżnicowana zależnie od historycznych i społecznych uwarunkowań, warto badać także współczesne teksty i widoczne w nich sposoby opisywania interesujących nas zjawisk właściwe konkretnym nadawcom, reprezentującym różne grupy społeczne, światopoglądy, pokolenia itp.  Dlatego reportaże, wywiady, felietony i inne artykuły podobnego rodzaju wydają się stanowić cenny materiał takich badań. Kognitywna analiza semantyczna tego typu tekstów odnoszących się do DUMY pozwala na rekonstrukcję tekstowych obrazów dumy zarejestrowanych w wypowiedziach prasowych i porównanie ich z obrazem leksykograficznym, który wyłania się z badań obejmujących wybrane słowniki.

*Skróty

ISJP: Inny słownik języka polskiego, red. M. Bańko, Warszawa 2000.

USJP: Uniwersalny słownik języka polskiego, red. S. Dubisz, Warszawa 2003.

WSJP: Wielki słownik języka polskiego, red. P. Żmigrodzki, Kraków 2007- [http://wsjp.pl].

 


25 X i 8 XI Dagmara Banasiak, Pragmatyczne i kognitywne aspekty komunikacji humorystycznej. Właściwości semantyczne i pragmatyczne czasowników nazywających akt wyśmiania kogoś lub czegoś

 

Pierwsza część referatu ma charakter teoretyczny i przedstawia najważniejsze założenia dotyczące badań nad komunikacją humorystyczną. Odnosi się m.in. do zastosowania teorii relewancji (por. Sperber i Wilson 1986, 2011) w dekodowaniu żartów słownych oraz opartego na niej modelu komunikacji humorystycznej (por. Yus 2016), wykorzystującego także kognitywne pojęcia skryptu, ramy, stereotypu, dyskursu.

Na tym tle druga część referatu ukazuje relacje między sytuacją humorystyczną a użyciem czasowników nazywających akt wyśmiania kogoś lub czegoś (wyśmiać kogoś, coś, wyśmiewać kogoś, coś, wyśmiać się z kogoś, czegoś, wyśmiewać się z kogoś, czegoś). Na podstawie analizy kilku przykładów zaczerpniętych z różnego typu dyskursu (m.in. młodzieżowego, publicystycznego, tabloidów) autorka pokazuje duże uwikłanie kontekstowe, społeczne i dyskursywne badanych jednostek oraz ich potencjał aksjologiczny.

 

Literatura:

Grabias S. (1994), Język w zachowaniach społecznych, Lublin.

Mioduszewska, E.  (2006), „Teoria relewancji" [w:] Metodologie językoznawstwa, red. P. Stelmaszczyk, Łódź, s. 155-174.

Sperber, D., Wilson, D. (1986), Relevance: communication and cognition, Oxford.

Sperber, D., Wilson D. (2011), Relewancja. Komunikacja i poznanie, przeł. M. Charzyńska-Wójcik, M. Jodłowiec, M. Majewska, Kraków.

Yus F. (2016), Humour and Relevance. Amsterdam, Philadelphia.

Żygulski K. (1976), Wspólnota śmiechu. Studium socjologiczne komizmu, Warszawa.

 


15 XI Aleksandra WilkosProblemy z terminologią aspektów związanych z wielokrotnością

Referat ma na celu omówienie problematyki pojęcia aspekt i aktionsart, m.in. pokazanie, jak te pojęcia ewoluowały (por. Comrie 1976, Bybee & Dahl  1989 ) oraz jak wielokrotność jest wyrażana w języku portugalskim (por. Cunha 2015, Jabłonka 2015, Perlin 1988, Comrie 1976). W drugiej części wystąpienia zostanie zaprezentowane porównanie obu pojęć z odpowiednimi w języku polskim. Na koniec referentka zaproponuje użycie terminologii R. Langackera jako porządkującej aspektowość (na podstawie rozdziału “Introduction to cognitive grammar”, por. Langacker 1986) w celu sprawdzenia, co w tej perspektywie uzyskujemy.
 
Literatura:
Bybee, J & Dahl, O. The creation of tense and aspect systems..., 1989 w:
https://pl.scribd.com/document/353407677/By-Bee-Dahl-1989-Tense-Aspect-Systems
Comrie B., Aspect: An introduction, Cambridge1976
Cunha C & Cintra L., Nova Gramatica do Portugues Contemporaneo, Lizbona 2015.
Dahl, O. Tense and aspect systems, Nowy Jork 1985.
Jabłonka, E. Sistema temporal do verbo português, Lublin 2014.
Langacker, R. Cognitive Grammar: An Introduction, San Diego 1986.
Perlin, J. Gramatyka języka portugalskiego, Warszawa 1988.


22 XI dr Anna Pięcińska, W jaki sposób pragmatyczny wymiar wypowiedzi może być obserwowany na obrazach

 Celem wystąpienia jest dokonanie analizy obrazów reprezentujących temat ikonograficzny Zwiastowania Marii Pannie za pomocą narzędzi pragmalingwistycznych. Podstawą tekstową dla tych obrazów jest fragment Ewangelii św. Łukasza, w którym da się wyodrębnić sekwencję 6 aktów mowy - nadawcą czterech spośród nich jest Archanioł Gabriel, dwóch zaś Maria. Na wybranych redakcjach tematu Zwiastowania pokażę, które akty mowy zostały przedstawione na obrazach i na jakiej podstawie można o tym wnioskować. W sposób szczegółowy poddam badaniu Zwiastowania Petera Paula Rubensa. Analiza pragmalingwistyczna zostanie skorelowana z opisem stricte plastycznych środków wyrazu, które sprawiają, że choć mamy do czynienia z transpozycją tekstu na obraz, to tenże obraz pozostaje autonomiczną wypowiedzią artysty, a nie wyłącznie "malowaną literaturą" wtórną wobec swej tekstowej podstawy.  

 


29 XI 2017 dr Marta Chojnacka-Kuraś, Kiedy WALKA staje się PODRÓŻĄ. O przeobrażeniach metafor w związku z rodzajem lub fazą choroby (na podstawie wybranych przykładów z dyskursu medycznego)

 Przedmiotem wystąpienia jest refleksja nad dwiema metaforami konceptualnymi, które zdają się dominować w dyskursie dotyczącym zdrowia i choroby (zwłaszcza choroby nowotworowej) oraz relacji człowieka i choroby. Są to: metafora WALKI Z CHOROBĄ oraz metafora ukazująca chorowanie jako PODRÓŻ. W referacie nawiązuję do problematyki komunikacji medycznej i w tym kontekście chciałabym rozwinąć następującą tezę: metafora WALKI Z CHOROBĄ wydaje się skuteczna w odniesieniu do niektórych typów chorób oraz na pewnym etapie chorowania. Są jednak takie choroby i takie momenty w chorowaniu, które nie pasują do tej konceptualizacji. Odniesieniem poznawczym, pokazującym optymalną postawę wobec choroby, staje się PODRÓŻ. Metodologicznie referat osadzony jest w lingwistyce kognitywnej. Przyjmuję założenie, że w języku zawarty jest sposób postrzegania świata (m.in. choroby i chorowania) przez daną społeczność językowo-kulturową, a poprzez analizę tego, jak się o czymś mówi, można dotrzeć do sposobów konceptualizacji danego zjawiska. Odwołuję się do koncepcji metafory pojęciowej G. Lakoffa i M. Johnsona (1980) oraz do metody badania metafor w dyskursie, zaproponowanej przez O. Jäkela. Punktem odniesienia są eseje Susan Sontag (1978, 1988) o chorobie i metaforze. Przykładowe teksty poddane analizie zaczerpnięte są z Internetu (z NKJP oraz portali o tematyce medycznej) oraz z opublikowanych rozmów z ks. Janem Kaczkowskim (2017).

Literatura:

Jabłońska K., Kaczkowski J., 2017, Żyć aż do końca. Instrukcja obsługi choroby, Warszawa.

Jäkel O., 2003, Metafory w abstrakcyjnych domenach dyskursu. Kognitywno-lingwistyczna analiza metaforycznych modeli aktywności umysłowej, gospodarki i nauki, tłum. M. Banaś, B. Drąg, Kraków.

Lakoff G., Johnson M., 2010 (1980), Metafory w naszym życiu, tłum. T.P. Krzeszowski,  Warszawa.

Sontag S., 2016 (1978, 1988), Choroba jako metafora. AIDS i jego metafory, tłum. J. Anders, Kraków.

Zawisławska M., 2011, Metafora w języku nauki, Warszawa.

 


 

 
Webdesign by Webmedie.dk Webdesign by Webmedie.dk