Strona Zakładu Gramatyki, Semantyki i Pragmatyki Współczesnego Języka Polskiego
Aktualności  
11.12.2018.
Aktualności
Konwersatoria językoznawcze

 


Środowe konwersatorium „Dociekania semantyczne” (tradycyjne "środy semantyczne") odbywają się w semestrze zimowym roku akademickiego 2018/2019 w sali 37, na II piętrze w gmachu Polonistyki, w godz. 11.30-13.00.
W imieniu stałych uczestników "śród semantycznych" zapraszam!

Prof. dr hab. Krystyna Waszakowa

 

sylabus przedmiotu


3 X i 10 X   mgr Dagmara Banasiak, Semantyka wybranych jednostek leksykalnych profilujących pojęcie ŚMIECH

 

Celem pierwszej części mojego referatu będzie przyjrzenie się semantyce wieloznacznego kształtu językowego śmiać się. Analiza współczesnych kontekstów użycia pokazuje, że dosłowne znaczenie tej formy, związane z wokaliczną i mimiczną ekspresją śmiechu, będącego reakcją na bodziec komiczny, jest podstawą licznych przesunięć metonimicznych. Prowadzą one do rozszerzeń znaczeniowych i wyodrębnienia się wtórnych sensów, czerpiących z domen pojęciowych UŚMIECHU, RADOŚCI, DYSTANSU, ŻARTOWANIA, LEKCEWAŻENIA, DEZAPROBATY. Za pomocą narzędzi profilu i profilowania wypracowanych na gruncie językoznawstwa kognitywnego omówię listę najbardziej ustabilizowanych znaczeń, profilowanych przez segment językowy śmiać się, oraz ich reprezentacje językowe.

W drugiej części referatu na tle ukazanej siatki profili znaczeniowych przedstawię najważniejsze właściwości semantyczne i pragmatyczne jednostki leksykalnej wyśmiać (kogoś, coś).

 

Literatura:

Buttler D. (1968), Polski dowcip językowy, Warszawa.

Dziemidok B. (2011), O komizmie. Od Arystotelesa do dzisiaj, Warszawa.

Grabias S. (1994), Język w zachowaniach społecznych, Lublin.

Greń Z. (1994), Semantyka i składnia czasowników oznaczających akty mowy w języku polskim i czeskim, Warszawa.

Grochowski M. (1982), Zarys analizy semantycznej grupy jednostek wyrażających negatywne etycznie relacje osobowe (kpina, zniewaga, upokorzenie) [w:] „Polonica VIII”, s. 57-72.

Grzegorczykowa R., Obelga jako akt mowy [w] „Poradnik Językowy” 1991, nr 5–6.

Langacker R. (2009), Gramatyka kognitywna. Wprowadzenie, tłum. E. Tabakowska i in., Kraków, 85-128.

Żygulski K. (1976), Wspólnota śmiechu. Studium socjologiczne komizmu, Warszawa.






17 i 24 X  Marta Falkowska, W poszukiwaniu dyskursywnych sygnałów empatii

W referacie podejmuję przede wszystkim próbę przeglądu literatury lingwistycznej dotyczącej sposobów komunikowania empatii w dyskursie. Korzystając z dotychczasowych opracowań, stawiam sobie za cel zbadanie, za pomocą jakich środków językowych (leksykalnych i gramatycznych) wyrażana jest empatia we współczesnej polszczyźnie oraz jakie typy dyskursywnych sygnałów empatii można wyróżnić. Uwaga moja koncentruje się na werbalnych sygnałach empatii, z pominięciem niewerbalnego aspektu komunikacji. W analizie uwzględniam zarówno formuliczne wyznaczniki empatii (typu: współczuję ci; wiem, co czujesz...), jak i wypowiedzi ich nie zawierające, w których szerszy kontekst pozwala sądzić, że nadawca (emocjonalnie i/lub intelektualnie) utożsamia się z odbiorcą. Materiał ilustracyjny obejmuje m.in. przykłady z Narodowego Korpusu Języka Polskiego, dialogi pozyskane za pomocą wyszukiwarki danych konwersacyjnych SPOKES oraz różnorodne konteksty znalezione w Internecie (w tym w portalach społecznościowych).

 

Wybrana literatura:

 

Caplan, A. (2011). Understanding Empathy: Its Features and Effects, [w:] Coplan, A., Goldie, P. (Eds.). Empathy: Philosophical and psychological perspectives. Oxford University Press, 3-18.

Decety, J., Chaminade, T. (2003). When the self represents the other: A new cognitive neuroscience view on psychological identification. Consciousness and cognition, 12(4), 577-596.

Drabik B. (2010). Językowe rytuały tworzenia więzi interpersonalnej, Kraków.

Hart, C. (2014). Discourse, grammar and ideology: Functional and cognitive perspectives. Bloomsbury Publishing.

Hart, C. (2015). Viewpoint in linguistic discourse: Space and evaluation in news reports of political protests. Critical Discourse Studies, 12(3), 238-260.

Kuno, S. (1987). Functional syntax: Anaphora, discourse and empathy. University of Chicago Press.

Langacker, R. W. (1987). Foundations of cognitive grammar: Theoretical prerequisites (Vol. 1). Stanford University Press.

Langacker, R. W. (2009). Gramatyka kognitywna. Wprowadzenie. Universitas.

Pounds, G., Hunt, D., Koteyko, N. (2018). Expression of empathy in a Facebook-based diabetes support group. Discourse, Context & Media 25, 34-43.

 

31 X i 7 XI  Renata Grzegorczykowa, Agnieszka Mikołajczuk, Rozumienie współczesne i dzieje wyrażenia miłość własna w języku polskim

 

Analiza współczesnych użyć wyrażenia miłość własna pokazała, że możliwe jest dwojakie jego rozumienie: 1) neutralne, odpowiadające połączeniu miłość siebie, miłość do siebie, które odnosi się do elementarnego stanu psychicznego: świadomości swojej odrębności, akceptacji siebie, pragnienia dobra dla siebie, poczucia własnej wartości; stan ten polega na świadomości własnych możliwości i ograniczeń, odkryciu i realizowaniu swojej „miary”; 2) rozumienie negatywne, które odnosi się do wyolbrzymionego poczucia własnej wartości, pragnienia dobra wyłącznie dla siebie, pragnienia uznania ze strony innych; ten stan/ta postawa, nacechowane emocjonalnością, mogą prowadzić do zachowań negatywnych i oceniane są przez mówiących negatywnie, co uwidocznia się w obrazowaniu badanego pojęcia.

Miłość własna zaczęła się stabilizować jako jednostka leksykalna w XVII wieku, a ostatecznie utrwaliła się na przełomie wieków XVIII/XIX. Materiały korpusowe i leksykograficzne wskazują na początkową dominację rozumienia negatywnego, a następnie – od XIX wieku po współczesność – zróżnicowane rozumienie tego wyrażenia, włącznie z możliwym pozytywnym wartościowaniem opisywanej nim postawy.

W referacie przedstawimy dzieje wyrażenia miłość własna w polszczyźnie, odniesiemy się także do rozróżnień proponowanych w opisach psychologicznych denotowanego przez to wyrażenie fenomenu psychicznego, ale przede wszystkim poddamy pod dyskusję projektowane eksplikacje oraz rekonstrukcję metaforycznego obrazowania miłości własnej utrwalonego we współczesnych tekstach.

 


 14 XI  Aleksandra Wilkos, Problematyka rzeczowników kolektywnych w ujęciu kognitywnym i etnolingwistycznym

 

Referat ma na celu omówienie, jak pojęcie liczby, a w szczególności rzeczowników zbiorowych, jest rozumiane w ujęciu kognitywnym i etnolingwistycznym. Punktem wyjścia będzie praca Marty Nowosad-Bakalarczyk O gramatycznych i leksykalnych wykładnikach pojęcia liczby w polszczyźnie, a kontrapunktem – rozważania Ronalda Langackera dotyczące rzeczownika. Po zapoznaniu się z problematyką przedstawioną w niniejszych pracach, referentka zaprezentuje rzeczowniki kolektywne w brazylijskim socjolekcie o nazwie pajubá.

Wybrana literatura:

 

Cunha, C. i Cintra, L. (2015) Nova Gramática do Português Contemporâneo. Bertrand, Lizbona.

Langacker, R. (1987) Foundations of Cognitive Grammar. Stanford University Press, Stanford.

Nowosad-Bakalarczyk, M. (2018) O gramatycznych i leksykalnych wykładnikach pojęcia liczby w polszczyźnie, w: Etnolingwistyka, t. 30, UMCS, Lublin. 91-111.

 


21 XI Małgorzata Parys, Kalendarz astrologiczny – gatunek podporządkowany wizji świata

 

Celem wystąpienia jest przedstawienie historycznych kalendarzy z I połowy XVIII w., jako realizacji tekstowych wzorca wypowiedzi uznanego za gatunek w formie kolekcji, w rozumieniu przyjętym przez Marię Wojtak. Pojęcie gatunek w formie kolekcji oznacza jednoczesne współwystępowanie określonych elementów izofunkcyjnych. Globalna funkcja kalendarza astrologiczno-prognostykarskiego – informacyjna, dydaktyczna, impresywna – ma bezpośredni związek z określoną sytuacją komunikacyjną, to jest potrzebą wyrażenia przekonania o ścisłej odpowiedniości między niebem a ziemią – makro- a mikrokosmosem, opartą na kategorii czasu astrologiczno-prognostykarskiego. Komponent pragmatyczny podporządkowuje sobie warstwę językowo-stylistyczną oraz strukturę, złożoną z wielu gatunków-mikrokolekcji. Segmenty tradycyjnie związane z kalendarzem liturgicznym, prognostyki oraz elementy nowe, związane z lunarnoastralnym typem rachuby, tworzą spójną całość dzięki jedności funkcjonalnej, tematycznej oraz kompozycji, polegającej na absorpcji i adaptacji na potrzeby kalendarza elementów treściowych z innych form gatunkowych, oraz zabiegom metatekstowym.

      Rozważania skoncentrowane będą na jednym aspekcie, to jest na sposobie prezentacji w wybranych kalendarzach tematyki prozdrowotnej (medycznej). Ważne dla kalendarzowej wizji świata wątki religijne zostaną pominięte. W XVII wieku panowało przekonanie o ścisłym związku medycyny z astrologią. Zasady medycyny astrologicznej – jatromatematyki, obejmujące wybór dnia na przeprowadzenie zabiegu medycznego, dobór diety i leków, znajdowały odzwierciedlenie w kalendarzach. Treści medyczne, rozmieszczone w kilku miejscach kalendarza, są wewnętrznym spoiwem kolekcji. W kolejnych segmentach następuje progresja tematyczna – od zapowiedzi zagadnień medycznych zawartej w tytule, przez objaśnienie znaków używanych w kalendarzu oraz informacje będące kluczem do właściwej interpretacji szczegółowych treści, przez przypisanie określonych wartości astrologiczno-zdrowotnych do każdego dnia w roku w kalendarium, wiersze na miesiące popularyzujące podstawowe czynności prozdrowotne w cyklu rocznym, po przepowiednię występowania w danym roku określonych chorób, w zależności od sytuacji na niebie w dniu równonocy wiosennej oraz wystąpienia zaćmień Słońca i Księżyca, zamieszczoną w prognostykach w specjalnym rozdziale O chorobach.

     Absorpcja niektórych gatunków heterogenicznych odbywa się z redukcją środków wyrazu typowych dla nich, w kalendarzu pozostają jedynie najbardziej istotne wyróżniki gatunków. Dlatego też przydatne jest wyzyskiwanie multimodalnych środków, które najlepiej oddają ten zredukowany sposób istnienia. Pozwalają na sygnalizowanie niezbędnych treści poprzez połączenie środków werbalnych i wizualnych przy jednoczesnym zwiększeniu potencji perswazyjnej komunikatu. Syntezę wizji świata opartej na kategorii czasu astrologiczno-prognostykarskiego doskonale oddaje drzeworyt umieszczony na karcie tytułowej Kalendarza Ostawskiego na rok 1689.

 


 

28 XI Łukasz Wnuk, Obserwator i jego pozycja w opowiadaniu Tadeusza Borowskiego „Odwiedziny”

 

Wystąpienie ma na celu prezentację analizy opowiadania T. Borowskiego Odwiedziny, opartej o założenia językoznawstwa kognitywnego. W referacie przedmiotem szczególnej uwagi będzie subiektyfikacja (w kształcie nadanym przez R. Langackera) w obrębie utworu oraz jej poddawana modyfikacjom skala. Omówienie zagadnienia poprzedzone zostanie przywołaniem podstawowych informacji biograficznych o autorze i dotychczasowym stanie badań nad jego twórczością. Pojawi się również szerszy opis teorii Langackera, skoncentrowany na subiektyfikacji i obiektyfikacji, układzie oglądu, a także scenie.

Przeprowadzona analiza winna umożliwić stwierdzenie, w jaki sposób wykorzystanie kognitywnego aparatu pojęciowego poszerza interpretację opowiadania, i czy refleksja ta może stanowić wstęp do bardziej całościowej charakterystyki mówiącego-obserwatora cyklu, do którego Odwiedziny należą. Elementem horyzontu poznawczego będzie w tym kontekście próba odniesienia struktury wspomnienia narratora do teorii semantyki prototypu G. Kleibera.

 

Wybrana literatura:

Borowski T., 1997, Odwiedziny [w:] tegoż, Utwory wybrane, Wrocław, Ossolineum.

Drewnowski T., 1992, Ucieczka z kamiennego świata: o Tadeuszu Borowskim, Warszawa, Państwowy Instytut                Wydawniczy.

Kleiber G., 2003, Semantyka prototypu: kategorie i znaczenie leksykalne, Kraków, Universitas.

Langacker R. W., 2005, Obserwacje i rozważania na temat zjawiska subiektyfikacji, Kraków, Universitas.

Langacker R. W., 2009, Gramatyka kognitywna, Kraków, Universitas.

Werner A., 1997, Wstęp [w:] Borowski T., Utwory wybrane, Wrocław, Ossolineum.


5 XII Agnieszka Mierzwińska, Czym jest znaczenie muzyczne? Analiza multimodalna wybranych wystąpień scenicznych Marii Callas

 

Celem niniejszego wystąpienia jest szczegółowa analiza czynników, które składają się na tzw. znaczenie muzyczne (por. Kühl 2007, także Zbikowski 2009), a także dyskusja nad kognitywnymi mechanizmami leżącymi u podstaw takiego znaczenia, na przykładzie wybranych wystąpień scenicznych Marii Callas. Jak zauważa Baroni, znaczenie muzyczne wciąż pozostaje pojęciem „niejednoznacznym i trudnym do zdefiniowania” (2013: 56). Dla przykładu, Zbikowski twierdzi, iż znaczenie muzyczne to coś więcej niż tylko „doświadczenie, odzwierciedlenie czy subiektywna interpretacja dzieła przez odbiorcę” (2009: 448), i postuluje, aby w badaniu takiego znaczenia uruchomić aparat poznawczy, będący odzwierciedleniem kognitywnych zdolności człowieka. Z kolei Kühl podkreśla konieczność integrowania elementów związanych ściśle z muzyką (np. barwa, forma, fraza) ze stanami emocjonalnymi towarzyszącymi zarówno wykonawcy utworu, jak i jego odbiorcy, co każe nam traktować znaczenie muzyczne jako pojęcie, które jest nie tylko złożone, ale także dynamiczne i zmienne (Kühl 2007: 67, 163). Inni badacze, jak np. Muñoz, podkreślają rolę gestów jako „komplementarnego elementu wykonań muzycznych” (2007: 55) i ich istotny wkład w kształtowanie ostatecznego znaczenia.

Podejmując próbę ustalenia, jakie elementy składają się na znaczenie muzyczne i jak możemy je ostatecznie interpretować, Autorka proponuje analizę multimodalną wybranych wystąpień scenicznych Marii Callas z wykorzystaniem aparatu poznawczego jakim jest teoria integracji pojęciowej Gillesa Fauconniera i Tarka Turnera (2002) a także rozszerzony model integracji pojęciowej zaproponowany przez badaczy duńskich, Line Brandt i Per Aage Brandta (2005). Wydaję się, iż łączenie tak różnych modusów/ kanałów komunikacyjnych (por. Maćkiewicz 2017) jak muzyka, tekst czy gesty, będących typowymi elementami towarzyszącymi wystąpieniom operowym, może być z powodzeniem interpretowane jako integracja konceptualna (por. Jewitt, Bezemer i O’Halloran 2016), czyli operacja, która zachodzi na poziomie pojęciowym w ludzkim umyśle i, tym samym, pozostaje niezwykle istotnym czynnikiem w kształtowaniu tego, co nazywamy znaczeniem muzycznym.

 

Słowa-klucze: znaczenie muzyczne, multimodalność, integracja pojęciowa, opera, Maria Callas

 

Literatura:

Baroni, Mario. 2013. On the Concept of Musical Grammar: Definitions and Universal Aspects. In Jean Luc Leroy (ed.) Topicality of Musical Universals/Actualité Des Universaux Musicaux, 49-63. Paris: Éditions des archives contemporaines.

Brandt, Line & Per Aage Brandt. 2005. Making sense of a blend: A cognitive-semiotic approach to metaphor. Annual Review of Cognitive Linguistics 3. 216–249.

Fauconnier, Gilles & Mark Turner. 2002. The Way We Think: Conceptual Blending and the Mind’s Hidden Complexities. New York: Basic Books.

Jewitt,C.,  Bezemer, J. K. and O’Halloran. 2016. Introducing Multimodality. Routledge.

Kühl, Ole. 2007. Musical Semantics: Cognitive Musicology and the Challenge of Musical Meaning Musical Semantics. European Semiotics/Sémiotique Européenne Vol. 7. Bern: Peter Lang.

Muñoz, Elena Esteban. 2007. When Gesture Sounds: Bodily Significance in Musical Performance. International Symposium on Performance Science. 55-60.

Zbikowski, Lawrence. 2009. Music, Language, and Multimodal Metaphor. In Charles Forceville & Eduardo Urios-Aparisi (eds.), Multimodal Metaphor, 359-381. Berlin: Mouton de Gruyter.

 


12 XII Krystyna Waszakowa, Co o stanie nieświadomości mówią wybrane leksykony i  konteksty użycia wyrażenia nieświadomość

Artykuł podejmuje próbę odpowiedzi na pytanie dotyczące zakresu relacji między nieświadomością i językiem. Refleksja nad zamieszczonymi w wybranych leksykonach współczesnego języka polskiego i dwóch słownikach psychologii definicjami  leksemów  nieświadomość oraz nieświadomy adj. i nieświadomie adv., skorygowana i wzbogacona danymi uzyskanymi w wyniku analizy ich użyć poświadczonych w Narodowym Korpusie Języka Polskiego, prowadzi do wskazania trzech znaczeń wyrażenia nieświadomość i kilku profili charakterystycznych dla dwóch z nich. Poczynione obserwacje dotyczące obligatoryjności PODMIOTU nieświadomości i obligatoryjności /nieobligatoryjności OBIEKTU w wyróżnionych profilach  trzech znaczeniach pojęcia ‘nieświadomość’ są zestawione z wybranymi ujęciami psychologicznymi.

 

Wybrana literatura:

Bargh J., 2017, Before You Know It: The Unconscious Reasons We Do What We Do, Seattle, Amazon.

Bargh J., 2001, Nieświadomi nieświadomości; http://www.swiatnauki.pl/8,1422.html; dostęp: 7.05.2018.

Bobryk J., 2004, Świadomość człowieka w epoce mediów elektronicznych. Znak – Język – Rzeczywistość, Warszawa, Polskie Towarzystwo Semiotyczne.

NKJP: Narodowy Korpus Języka Polskiego – wyszukiwarka PELCRA: http://nkjp.pl/

Searle J.R., 1995, Umysł, mózg i nauka. Tłum. J. Bobryk, Warszawa, Wydawnictwo Naukowe PWN.

Twardowski K.,1965, Psychologia wobec fizjologii i filozofii, [w:] tenże, Wybrane pisma filozoficzne, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 95 i n.

Twardowski K.,1965, O czynnościach i wytworach. Kilka uwag z pogranicza psychologii, gramatyki i logiki, [w:] tenże, Wybrane pisma filozoficzne, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, s. 217-240.

 

 
Webdesign by Webmedie.dk Webdesign by Webmedie.dk